న్యూరోప్లాస్టిసిటీ అంటే ఏమిటి?

మన  (brain) కొత్తగా మార్చుకోవడం, నేర్చుకోవడం, అడ్జస్ట్ కావడం చేసే శక్తినే న్యూరోప్లాస్టిసిటీ అంటారు.

అంటే, మన మెదడు తన నిర్మాణం, పనిచేసే విధానం, నాడీ సంబంధాలను అనుభవాల ఆధారంగా మార్చుకునే సహజ సామర్థ్యం.

• మన మెదడులో కోట్లాది న్యూరాన్లు (నాడీ కణాలు) ఉంటాయి.
• వీటి మధ్య ఏర్పడే సంబంధాలను సినాప్సులు (Synapses) అంటారు.
• మనం ఏదైనా కొత్తగా నేర్చుకుంటే → కొత్త నాడీ మార్గాలు ఏర్పడతాయి
• ఒక అలవాటు తరచూ చేస్తే → ఆ మార్గాలు బలపడతాయి
• వాడకపోతే → అవి బలహీనపడతాయి లేదా నశిస్తాయి

ఇదే న్యూరోప్లాస్టిసిటీ.

న్యూరోప్లాస్టిసిటీ రకాలు

1️⃣ ఫంక్షనల్ న్యూరోప్లాస్టిసిటీ

మెదడులో ఒక భాగం దెబ్బతింటే, ఇంకో భాగం ఆ పని నేర్చుకుని చేయడం.

ఉదా: స్ట్రోక్ తర్వాత మాట్లాడే శక్తి మళ్లీ రావడం.

2️⃣ స్ట్రక్చరల్ న్యూరోప్లాస్టిసిటీ

నెర్చుకోవడం, సాధన, అనుభవాల వల్ల మెదడులోని నిర్మాణం మారడం.

ఉదా: సంగీతం నేర్చుకునే వాళ్లలో auditory cortex బలపడటం.

ధ్యానం చేసే వాళ్లలో prefrontal cortex మార్పులు.

“నాకు brain అలానే ఉంది, మారదు” అనేది సరైంది కాదు.

మన brain నిరంతరం మారుతూ, కొత్త connections create చేస్తూ ఉంటుంది

ఉదాహరణ:

• మీరు మొదటిసారి bike నేర్చుకునేటప్పుడు చాలా కష్టంగా ఉంటుంది.
• స్టార్ట్, balance, gear, brake – అన్నీ మెదడు కొత్తగా నేర్చుకోవాలి.
• మీరు రోజూ practice చేస్తే, కొన్నిరోజుల తర్వాత “ఆటోమేటిక్‌గా” నడుస్తుంది.

ఇక్కడ జరిగేది behind the scenes:

• మీ brain లోని neurons (నాడీకణాలు)
• కొత్తగా connections (synapses) create అవుతాయి, existing connections strong అవుతాయి.

ఈ process నే న్యూరోప్లాస్టిసిటీ అంటారు.

ఇది ఎప్పుడు, ఎలా జరుగుతుంది?

న్యూరోప్లాస్టిసిటీ ప్రధానంగా ఇలాంటి టైముల్లో ఎక్కువ గా activeగా ఉంటుంది:

1. కొత్తగా ఏదైనా నేర్చుకుంటున్నప్పుడు

• కొత్త language
• కొత్త subject
• music instrument
• coding, driving etc.

2. అలవాట్లు (habits) ఏర్పడేటప్పుడు

• రోజూ early అవుట్ లేవడం
• రోజూ Instagram scroll చేయడం
• ప్రతి అలవాటు వెనుక కూడా brain లో ఒక pattern build అవుతుంది.

3. గాయం/స్ట్రోక్ తర్వాత రికవరీ లో

• brain లో ఏ భాగం damage అయి, పని చేయలేకపోయినా
• ఇంకో భాగం slowly ఆ పని takeover చేయడం మొదలుపెడుతుంది
• physiotherapy, speech therapy వంటివి ఈ plasticity ని use చేసుకునేలా design చేయబడ్డవి.

4. ఆలోచనా విధానం మారుతున్నప్పుడు

• మనం ఎప్పుడూ negative గా ఆలోచించే వాళ్లం అనుకోండి
• slowly positive thinking, gratitude, mindfulness practice చేస్తే
• brain లో slowly కొత్త pathways develop అవుతాయి.

“పెద్దవాళ్లకు brain మారదా?” అనే doubt

• చాలామందికి ఒక myth: “పిల్లలప్పుడు మాత్రమే brain change అవుతుంది, పెద్దవాళ్లకి అయ్యిపోయింది.”

ఇది పూర్తిగా నిజం కాదు.

• పిల్లలలో న్యూరోప్లాస్టిసిటీ చాలా ఎక్కువ – అందుకే వారు languages, skills త్వరగా నేర్చుకుంటారు.
• పెద్దవాళ్లలో కూడా న్యూరోప్లాస్టిసిటీ ఉంటుంది, కానీ

కొంచెం నెమ్మది మరింత repetition & consistency అవసరం.

అంటే, మీరు 20, 30, 40, 60 ఏళ్లైనా:

• కొత్త skill నేర్చుకోవచ్చు
• మీ thinking patterns మార్చుకోవచ్చు
• కొన్ని old habits వదలి కొత్త habits develop చేసుకోవచ్చు

కాని “just once try” కాదు – consistent practice కావాలి.

Positive vs Negative న్యూరోప్లాస్టిసిటీ

న్యూరోప్లాస్టిసిటీ మంచి పనికే కాదు, చెడు పనికీ పనిచేస్తుంది.

Positive Plasticity (మంచి మార్పులు)

• కొత్త language నేర్చుకోవడం
• meditation practice చేయడం
• regular exercise
• music నేర్చుకోవడం

ఇవి brainని strong, flexible, sharp గా చేస్తాయి.

Negative Plasticity (చెడు మార్పులు)

• రోజంతా social media scrolling
• continuous stress, overthinking
• addictions (drugs, alcohol, gambling, gaming…)
• చెడు thought patterns (“నేను useless ని”, “కుదరదు” type)

ఇవి కూడా repeatedగా జరుగుతూ brainలో bad patterns fix అయిపోయేలా చేస్తాయి.

అందుకే: “మీరు repeatedగా చేసే దాంట్లో మీరు మారిపోతారు.”

న్యూరోప్లాస్టిసిటీని మన లైఫ్ లో ఎలా use చేసుకోవాలి?

కొన్ని practical points:

1. Repeated practice + focus

చిన్న time, కానీ daily practice.

ఒక్కసారిగా 5 గంటలు కంటే రోజుకు 30–40 minutes consistently better.

2. సరైన sleep

నేర్చుకున్నది brain consolidate చేయడం mostly నిద్రలోనే జరుగుతుంది.

రాత్రి మెదడు “cleaning + organizing” modeలోకి వెళ్తుంది.

3. Physical exercise

walking, running, sports వంటివి brain కి కొత్త neurons రూపుదిద్దుకునేందుకు help చేస్తాయి.

learning + exercise combo చాలా powerful.

4. మొత్తం మీద Growth mindset

“నా brain ఇలానే ఉంది, change కాదు” అనే fixed mindset వల్ల

మీరు try చేయరే.

“practice చేస్తే improve అవుతాను” అనే belief వల్ల

మీరు practice చేస్తారు → brain నిజంగానే మారుతుంది.

5. Environment change

distractions తక్కువగా ఉన్న place,

encourage చేసే people,

సరైన tools (books, apps, mentor) ఉంటే

న్యూరోప్లాస్టిసిటీకి కావాల్సిన “inputs” ఎక్కువ.

Example

మీరు ఇప్పుడు “న్యూరోప్లాస్టిసిటీ అంటే ఏమిటి?” అని అడిగారు.

• ఈ concept ముందుగా తెలియకపోతే, మీరు ఇది first time చదువుతున్నారు.
• మీరు ఈ idea ని ఇంకోసారి ఎవరికైనా explain చేస్తే,
• లేదా రాసుకుంటే, లేదా రోజువారీ life లో observe చేస్తే…

మీ brain లో:

• “న్యూరోప్లాస్టిసిటీ” అనే concept కోసం ఒక కొత్త memory + connections already form అవుతున్నాయి.

అంటే మీరు ఇదిప్పటికే practically use చేస్తూనే ఉన్నారు

న్యూరోప్లాస్టిసిటీ ఎలా పనిచేస్తుంది?

“Neurons that fire together, wire together”

(కలిసి పనిచేసే న్యూరాన్లు కలిసి బలపడతాయి)

• ఆలోచన
• భావన
• చర్య

ఈ మూడు పదే పదే జరిగితే → మెదడులో ఆటోమేటిక్ ప్యాటర్న్ అవుతుంది.

శాస్త్రం చెబుతుంది: మెదడు మారుతుంది

యోగ, ధ్యానం చెబుతాయి: మనస్సు శుద్ధి అయితే బుద్ధి మారుతుంది

రెండూ ఒకే నిజాన్ని వేర్వేరు భాషల్లో చెబుతున్నాయి.

ఒక ముఖ్యమైన విషయం

నీ ఆలోచనలు మార్చితే → నీ మెదడు మారుతుంది → నీ జీవితం మారుతుంది.

మీ అభిప్రాయం ఏమిటి?

మన మేధస్సు (brain) కొత్తగా మార్చుకోవడం, నేర్చుకోవడం, అడ్జస్ట్ కావడం చేసే శక్తినే మీరు ఎలా చూస్తున్నారు?

కామెంట్స్‌లో రాయండి.

మళ్లీ వచ్చే బ్లాగ్ లో కలుద్దాం.

జై హింద్