“స్త్రీ ఎలా ఉండాలో మాత్రమే కాదు…పురుషుడు ఎలా ఉండాలో కూడా ధర్మశాస్త్రం చెప్పింది”

దురదృష్టవశాత్తు ఈ శ్లోకం జనబాహుళ్యంలో ఎక్కువగా వినిపించదు.

కానీ ఇది ఒక ఉత్తమ పురుషుని లక్షణాలను చాలా స్పష్టంగా వివరిస్తుంది.

కామందక నీతిశాస్త్రం

కార్యేషు యోగీ, కరణేషు దక్షః |

రూపేచ కృష్ణః, క్షమయా తు రామః ||

భోజ్యేషు తృప్తః, సుఖదుఃఖమిత్రం |

షట్కర్మయుక్తః ఖలు ధర్మనాథః ||

🔍 శ్లోకార్థం

కార్యేషు యోగీ

పనులు చేసే విషయంలో యోగిలా ఉండాలి.

అంటే—

ఫలితం మీద అతి ఆశ లేకుండా, కర్తవ్యాన్ని కర్తవ్యంగా నిశ్చలంగా చేయగలగాలి.

కరణేషు దక్షః

కుటుంబ బాధ్యతలు, జీవన నిర్వహణ, నిర్ణయాలు—

వాటిలో చురుకైన తెలివితో, సంయమనంతో, సమర్థతతో వ్యవహరించాలి.

రూపేచ కృష్ణః

ఇది శరీర సౌందర్యం కాదు. కృష్ణుడిలా

• ముఖంలో ఉత్సాహం
• మనసులో ఆనందం
• చుట్టూ ఉన్నవారికి సానుకూల శక్తిని పంచే స్వభావం ఉండాలి.

క్షమయా తు రామః

ఓర్పు, సహనం, క్షమాగుణం విషయంలో రామునిలా ఉండాలి. అన్యాయానికి తలవంచకుండా, అవసరమైన చోట క్షమించగలగడం గొప్ప గుణం.

భోజ్యేషు తృప్తః

ఇది చాలా లోతైన మాట. భార్య గానీ, తల్లి గానీ ప్రేమతో వండిన ఆహారాన్ని వంకలు పెట్టకుండా, తృప్తిగా స్వీకరించాలి.

ఇది అహంకారం లేని పురుష లక్షణం.

సుఖదుఃఖమిత్రం

కుటుంబానికి సుఖంలో మాత్రమే కాదు, దుఃఖంలో కూడా మిత్రుడిలా అండగా ఉండాలి. బాధ్యతల నుంచి పారిపోకుండా, భారాన్ని పంచుకునే స్వభావం కలిగి ఉండాలి.

🕉️ ఈ ఆరు లక్షణాలు—ఈ షట్కర్మలు— సక్రమంగా కలిగిన వాడే

• ఉత్తమ పురుషుడు
• ధర్మనాథుడు
• కుటుంబానికి ఆధారం

అని ధర్మశాస్త్రం చెబుతుంది.

ధర్మం అంటే ఇతరులను నియంత్రించడం కాదు.

ముందుగా మనల్ని మనం నియంత్రించుకోవడం.

ఇదే ఈ శ్లోకపు అసలు సందేశం.

మహాభారతం – ధర్మబద్ధ పురుష లక్షణాలు

ధృతి: క్షమా దమోऽస్తేయం శౌచమింద్రియనిగ్రహః |

ధీర్విద్యా సత్యమక్రోధోదశకం ధర్మలక్షణం ||

🪔 అర్థం: ధైర్యం, ఓర్పు, సంయమనం, దొంగతనం చేయకపోవడం, శుభ్రత, ఇంద్రియ నియంత్రణ, బుద్ధి, విద్య, సత్యం, కోపం లేనితనం —

ఇవే ధర్మపురుషుని పది లక్షణాలు.

పురుషుడు బలం చూపడంలో కాదు, నియంత్రణలో గొప్పవాడవ్వాలి.

రామాయణం – ఆదర్శ పురుషుడు

ధర్మజ్ఞః సత్యసంధశ్చ ప్రజానాం చ హితే రతః |

యశస్వీ జ్ఞానసంపన్నః శుచిర్వశ్యః సమాధిమాన् ||

🪔 అర్థం: ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, సత్యానికి కట్టుబడి ఉండేవాడు, ప్రజల (కుటుంబం) హితాన్ని కోరేవాడు, యశస్సు కలవాడు, జ్ఞానవంతుడు, పవిత్రుడు, తన ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకున్నవాడు — అటువంటి వాడే నిజమైన పురుషుడు.

ఇది శ్రీరాముని వర్ణన — అంటే ధర్మమే పురుష లక్షణం.

భగవద్గీత – గృహస్థుడి ధర్మం

కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమ్ఆస్థితా జనకాదయః |

లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్ కర్తుమర్హసి ||

🪔 అర్థం:;జనక మహారాజు వంటి వారు తమ కర్తవ్యాన్ని సక్రమంగా నిర్వర్తించడం ద్వారానే సిద్ధిని పొందారు. కుటుంబం, సమాజం నిలబడాలంటే పురుషుడు బాధ్యత వదిలిపెట్టకూడదు.

పురుష ధర్మం = బాధ్యత నుండి పారిపోవడం కాదు.

విష్ణు పురాణం – కుటుంబానికి ఆధారం

యత్ర నార్యస్తు పూజ్యంతే రమంతే తత్ర దేవతాః |

🪔 అర్థం: ఎక్కడ స్త్రీలకు గౌరవం ఉంటుందో అక్కడ దేవతలు నివసిస్తారు.

భార్యను, తల్లిని గౌరవించని వాడు ధర్మవంతుడు కాడు.

మనుస్మృతి – గృహస్థ పురుషుడు

పితృభ్యాం గురుభ్యశ్చైవ మాతృభ్యశ్చ నమస్కృతః |

🪔 అర్థం: తల్లిదండ్రులు, గురువులు, పెద్దలకు వినయంతో నమస్కరించేవాడే సంస్కారవంతుడు.

అహంకారంతో కాదు — వినయంతోనే పురుషుడు గొప్పవాడు.

నారద స్మృతి – సుఖదుఃఖ మిత్రుడు

సుఖే దుఃఖే చ సంప్రాప్తే మిత్రవత్ సముపస్థితః |

🪔 అర్థం: సుఖంలోనే కాదు, దుఃఖంలో కూడా మిత్రునిలా పక్కన నిలబడేవాడే ధర్మపురుషుడు.

❌ ధర్మశాస్త్రాలు “స్త్రీ ఎలా ఉండాలి” అని మాత్రమే చెప్పలేదు

✅ పురుషుడు ఎలా ఉండాలో స్పష్టంగా చెప్పాయి

పురుషుడు అంటే:

అధికారానికి కాదు, బాధ్యతకు ప్రతీక

కోపానికి కాదు, క్షమకు ప్రతీక

భోగానికి కాదు, తృప్తికి ప్రతీక

మాటలకు కాదు, చర్యలకు ప్రతీక

అందుకే భారతీయ ధర్మం

పురుషుడిని ముందు శాసిస్తుంది, తర్వాత గౌరవిస్తుంది.